Chúng ta thường nghe các thuật ngữ về hoa sứ: sứ nguyên thủy, sư ghép, sứ hạt lai, sứ nguyên liệu,... nhưng vẫn còn bối rối về các khái niệm này. Bài viết sau đây sẽ giúp làm rõ các thuât ngữ đó cho người mới chơi hoa sứ hoặc còn phân vân về nó.
Thông thường cây hoa sứ được chia làm 2 loại: sứ nguyên thủy và sứ ghép.
I. Sứ nguyên thủy: được hiểu là cây sứ được hình thành không phải từ việc ghép nối vật lý từ hai cây sứ khác nhau (râu ông nọ cắm cằm bà kia). Ở đây cần nhấn mạnh thuật ngữ "ghép nối vật lý", với ý nghĩa là dùng keo dán, hoặc bao nilon để ghép thân gốc cây này và ngọn hoa của cây khác. Sứ nguyên thủy có thể hình thành từ các nguồn như sau: trồng từ hạt rin, hạt lai, chiết cành và giâm cành. Chúng được trồng ở những vùng nhiệt đới như từ Việt Nam (sứ Việt),Thái Lan (sứ Thái), Châu Phi, Trung Đông, Nam Mỹ,...Với các giống sứ cổ chưa từng trải qua lai tạo, ghép nối thì phát triển rất nhanh, thân gốc to, nhưng chỉ có 3 loại màu sắc cơ bản: đỏ, hồng và trắng.
I.1. Hạt rin: khi một cây sứ ra hoa kết trái từ việc thụ phấn với chính nó hoặc với cây sứ cùng giống thì khi hạt nảy mầm ra cây con, cây con đó là cây sứ nguyên thủy hạt rin. Chúng giống bố mẹ hoàn toàn về màu sắc, đặc tính sinh lý... Thông thường sứ hạt rin có sức sống tốt, phát triển nhanh.
I.2. Hạt lai: Khi một cây sứ ra hoa kết trái từ việc thụ phấn với một giống sứ khác (màu hoa khác, số lớp cánh hoa khác, đặc tính sinh lý khác,... ) thì khi hạt nảm mầm ra cây con, cây con đó là cây sứ hạt lai. Việc thụ phấn này thường diễn ra trong các phòng thí nghiệm hoặc do các nghệ nhân cây cảnh khéo tay tạo ra nhằm mục đích cho ra các giống sứ có đặc tính ưu việt lai tạo giữa bố và mẹ. Thông thường mục đích của việc lai tạo là cho ra các giống sứ có hoa đẹp, nhiều lớp, phù hợp với thị hiếu của người chơi hoa. Do đó cây tập trung năng lượng cho việc ra hoa đẹp và sai hoa nên sẽ chậm phát triển về thân gốc. Cây sứ hạt lai thường nhỏ nhắn, xinh xinh.
I.3 Chiết cành: là phương pháp nhân giống vô tính bằng cách kích thích cho cành ra rễ ngay trên cây mẹ, sau đó cắt rời đem trồng thành cây mới. Kỹ thuật này giúp cây con giữ nguyên đặc tính di truyền của cây mẹ, tỉ lệ sống cao. Phương pháp này thường áp dụng cho các giống sứ quý hiếm để hạn chế rủi ro cành chết.
I.4 Giâm cành: là phương pháp nhân giống vô tính, cắt một đoạn thân, cành, hoặc lá từ cây mẹ và cắm vào môi trường giá thể (đất, nước, cát...) ẩm. Đoạn cành này sẽ ra rễ và phát triển thành cây mới độc lập, giúp giữ nguyên đặc tính di truyền tốt từ cây mẹ. Phương pháp này rất phổ biến để tạo cây giống nhanh chóng, hiệu quả. Nhưng tỷ lệ sống không cao bằng phương pháp chiết cành.
II. Sứ ghép: là những cây sứ được hình thành từ việc ghép nối vật lý giữa hai giống sứ nguyên thủy khác nhau. Cây ghép là kết quả của kỹ thuật nhân giống vô tính bằng cách gắn một phần (cành/mắt ghép, bo ghép) từ cây mẹ mong muốn lên một cây khác (gốc ghép, nguyên liệu) để chúng liền lại và cùng phát triển. Phương pháp này giúp giữ nguyên đặc tính tốt của cây giống (hoa đẹp, màu sắc phong phú, nhiều lớp) và tận dụng sức chống chịu tốt của bộ rễ cây gốc ghép. Thông thường bo ghép được lấy từ cây hạt lai hoa đẹp, còn gốc ghép được lấy từ sứ nguyên thủy gốc to khỏe như sứ thái hoặc sứ Việt cổ.
* Lưu ý:
- Nếu bạn thực hiện việc giâm cành hoặc chiết cành từ bo ghép trên một cây sứ ghép thì nó sẽ tạo ra một cây sứ rin có đặc tính hoàn toàn giống với bo ghép.
- Nếu bạn thực hiện việc giâm hoặc chiết cành từ cành được mọc ra từ gốc ghép (không phải bo ghép) thì nó sẽ tạo ra một cây sứ rin có đặc tính hoàn toàn giống với gốc ghép (gốc nguyên liệu), hoàn toàn khác với bo ghép.
- Việc ra hoa kết trái cũng tương tự.
